پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - تاریخچه
تاریخچه

تاريخچه منابع طبيعي و آبخيزداري در استان سمنان

تشكيلات اوليه برای مديريت جنگل‌ها

به طور كلی تا زمان حكومت قاجار منابع طبيعی تجديدشونده كشور به هيچ وجه مورد توجه دولت نبود و هيچگونه مديريتی از نظر بهره‌برداری علمی و فنی صورت نمی‌گرفت و تشكيلاتی برای امور مربوط به جنگل، مرتع، شيلات، و محيط‌زيست وجود نداشت.
اولين نامی كه از منابع طبيعی در تشكيلات اداری كشور به چشم می‌خورد در نخستين كابينه قانونی پس از اعلام مشروطيت در زمان محمدعلی شاه قاجار است كه در 29 اسفند 1284 شمسی به مجلس معرفی شد. در اين تشكيلات اداره‌ای تحت عنوان «اداره شوسه و راه‌آهن و جنگل‌ها» در وزارت فوائد عامه تشكيل گرديد. و در سال 1296 به موجب تصويبنامه هيأت وزيران «شعبه جنگل‌ها» در تشكيلات وزارت فوايد عامه و تجارت و فلاحت شكل گرفت.
در سال 1299 شمسی وزارت فلاحت و تجارت، اداره‌ای هر چند ابتدايی در جنگل‌های شمال كشور تشكيل داد. وظيفه اين اداره، نقشه‌برداری از جنگل‌ها، تفكيك جنگل‌های خصوصی از دولتی، تعيين جنگل‌های بكر و صنعتی از جنگل‌های مخروبه و بوته‌زار بود. اين سازمان در ابتدا جايگاه ثابتی نداشت اما اعضاء هيأت در سال 1302 به مازندران رفتند و در شهر مشهدسر (بابلسر فعلی) مستقر شدند و در اسفند 1302 نظامنامه جنگلبان‌های ايران به تصويب هيأت وزيران رسيد همچنين در 8 اسفند 1303 تصويب‌نامه‌ای از هيأت وزيران گذشت مبنی بر اينكه: اولا- كليه جنگل‌ها متعلق به دولت است مگر اينكه تعلق آنها به مالكين خصوصی به موجب اسناد و مدارك معتبره ثابت شده باشد. ثانيا- دولت اساساً برای حفظ جنگل‌ها نظارت در تمام آنها را اعم از دولتی و اربابی داشته و اين نظارت فنی كه مرتبط به حفظ و ازدياد جنگل‌ها می‌باشد به عهده وزارت فلاحت است. ثالثا- اجاره دادن جنگل‌های دولتی و اجازه قطع اشجار صنعتی و غير صنعتی و استفاده از محصولات جنگلی جنگل‌های مزبور با رعايت نظارت فنی وزارت فلاحت، با تصويب وزارت ماليه است
در اوايل سال 1311  طرحي از تصويب هيأت دولت گذشت كه طبق آن : ا- اداره كل فلاحت مكلف است در جنگل‌های سواحل بحر خزر، مناطق جنگل‌های صنعتی و مناطق جنگل‌های غير صنعتی را، اعم از جنگل‌های دولتی يا شخصی، از هم تفكيك نموده و برای اطلاع عامه اعلام نمايند. 2- تبديل قطعات جنگلی به اراضی زراعتی ممنوع بوده و مرتكب تعقيب و مجازات خواهد شد. 3- در هيچ قطعه از جنگل‌های صنعتی اعم از شخصی يا دولتی در يك سال اجازه قطع بيش از يك چهلم جنگل داده نخواهد شد. 4- اداره كل فلاحت مكلف است كه برای هر نوع درختی از اشجار صنعتی شرايطی را از حيث سن و قطر و ساير شرايط معين نمايد. فقط می‌توان اجازه قطع اينگونه اشجار را صادر نمود. 5- قطع كنندگان اشجار علاوه بر ساير شرايط مقرره مكلف خواهند بود كه در تحت مراقبت اداره كل فلاحت در عوض اشجار صنعتی قطع شده، اشجار صنعتی غرس نمايند و آنها را حفظ كنند. 6- قطع اشجار غير صنعتی از مقررات فوق مستثنی بوده و در حدود تعليمات اداره كل فلاحت هر كس در ملك خود در قطع آنها آزاد می‌باشد. ولی براي آنكه سوء تفاهمی حاصل نشود اداره كل فلاحت اسامی اشجاری را كه جزء اشجار صنعتی محسوب می‌شود برای اطلاع عامه در محل اعلام خواهد نمود. 7- ذغال‌سازی بدون كسب اجازه قبلی اداره كل فلاحت و در خارج از مناطقی كه از طرف اداره مزبور معين می‌شود اكيداً ممنوع بوده
       اداره جنگلبانی
در سال 1317، دايره‌ای بنام دايره جنگل در اداره كل فلاحت تأسيس و تصدی آن در سال 1318 به آقای مهندس كريم ساعی واگذار گرديد. در اثر اقدامات مجدانه مرحوم ساعی توجه اداره كل كشاورزی بيش از پيش به موضوع جنگل‌ها معطوف و در پی آن در سال 1319 اداره جداگانه‌ای بنام "اداره جنگلبانی" به رياست خود ايشان تشكيل گرديد.
تشكيل اداره كل جنگل‌ها
در نيمه دوم سال 1320 اداره كل كشاورزی به وزارت كشاورزی و در سال 1321 اداره جنگلبانی به اداره كل جنگل‌ها تبديل گرديد و در هر يك از مناطق شمال (گيلان - شهسوار - مازندران - گرگان) سازمان منطقه‌ای جنگلبانی كه تحت نظر رؤسای ادارات كشاورزی انجام وظيفه می‌نمودند تشكيل شد و در بخش‌ها نيز شعب جنگلبانی تشكيل گرديد كه مستقيما زير نظر رئيس جنگلبانی فعاليت می‌كردند.
در سال 1321 نخستين قانون راجع به جنگل‌ها مشتمل بر 18 ماده و 7 تبصره به تصويب رسيد و آئين‌نامه آن در اوايل سال 1322 از تصويب هيئت‌وزيران گذشت. در اواخر سال 1322 اداره كل جنگل‌ها به منظور ترتيب و تجهيز كادر فنی طبق مصوبه هيئت دولت و اساسنامه شورايعالی فرهنگ دو دوره كلاس كمك مهندسی جنگل و يك دوره كلاس جنگلبانی برگزار كرد و فارغ التحصيلان آن را برای تقويت كادر مناطق جنگلبانی به شمال اعزام داشت. ضمناً برای تشخيص درختان و چوب‌های مجاز از غير مجاز چكش‌هايی به شكل مثلث، ‌مربع و دايره تعبيه گرديد كه هنوز هم معمول است.
·        تشكيل بنگاه جنگل‌ها
هيئت وزيران در جلسه 24/12/1327 مراتب زير را تصويب نمودند:
1. به منظور حفظ و حراست جنگل‌ها بنگاهی به نام «بنگاه جنگل‌ها» تشكيل می‌شود.
2. وزارت دارايی كليه جنگل‌های دولتی و مراتع واقع در حوزه آن جنگل را به بنگاه جنگل‌ها منتقل خواهد نمود.
3. بنگاه جنگل‌ها دارای شخصيت حقوقی مستقل و روی اصول بازرگانی بهره‌برداری اداره شده و تحت نظر وزارت كشاورزی خواهد بود.
در سال‌های 1331 تا 1334 جنگل‌های شمال كشور دستخوش بحرانی شد. درختان زيادی بدون ترتيب و اصول و با شدت زياد قطع شدند و اين بحران در تخريب جنگل به اضافه عوامل ديگر موجب شد كه هيأت‌های نظامی وارد كار جنگل شدند. دو نفر سرتيپ، عده‌ای سرهنگ و سرگرد و نظاميان ديگر به استعداد يك لشكر در كليه ادارات و واحدهای تابعه مستقر شدند. در كنار هر مدير يك سرهنگ و در كنار هر جنگلبان يك سرباز حضور داشت اين دوره تا سال 1339 ادامه يافت.
·        تشكيل سازمان جنگلبانی
در سال 1338 قانون جنگل‌ها و مراتع مشتمل بر 28 ماده و 22 تبصره به تصويب رسيد و بر اساس آن  بنگاه جنگل‌ها به سازمان جنگلبانی ايران كه در قانون مزبور پيش‌بينی شده بود مبدل گشت و سازمان جديد با اختياراتی كه در قانون فوق پيش‌بينی شده بود شروع بكار كرد.
·        قانون ملي شدن جنگل‌ها و مراتع
در سال 1341 قانون ملی شدن جنگل‌ها و مراتع تصويب گرديد و بر طبق ماده ١ آن عرضه و اعيانی کليه جنگل‌ها و مراتع و بيشه‌های طبيعی و اراضی جنگلی کشور جزء اموال عمومی محسوب و متعلق به دولت است ولو اينکه قبل از اين تاريخ افراد آن را متصرف شده و سند مالکيت گرفته باشندو بر اساس ماده ٢ حفظ و احيا و توسعه منابع فوق و بهره‌برداری از آنها به عهده سازمان جنگلبانی ايران قرار گرفت
در تير ماه سال 1346 اهداف و وظايف كلی سازمان جنگلبانی ايران به تصويب سازمان امور اداری و استخدامی كشور رسيد و بشرح زير بود:
1-اجرایي قانون ملی شدن جنگل‌ها و مراتع مصوب سال 1341
2- حفظ و حراست و بهره‌برداری صحيح از جنگل‌ها و مراتع
3- ايجاد جنگل‌های مصنوعی و توسعه جنگل‌های موجود
4- انجام بررسی‌های مربوط به فرسايش خاك و ساير وسايل مربوط به جنگل
5- تعليم و تربيت كادر لازم برای انجام وظايف محوله
در سال 1346 بعلت حجم كاری زيادی كه در وزارت كشاورزی وجود داشت وزارت منابع طبيعی تشكيل شد، تشكيلات وزارت مزبور در ارديبهشت ماه 1347 به تصويب رسيد. به موجب ماده ٢  قانون تشكيل وزارت منابع طبيعی، سازمان جنگلبانی و موسسات تابعه آن با دارائی و بودجه و كاركنان مربوطه به وزارت منابع طبيعی منتقل گرديد و شركت سهامی شيلات ايران و همچنين شركت بهره‌برداری و صنايع چوب گيلان به اين وزارت وابسته شدند. همچنين برابر ماده 5 قانون تشكيل وزارت منابع طبيعی به دولت اجازه داده شد سازمان‌های ديگری را كه در ساير تشكيلات دولت وجود دارد و وظايف آنها با وظايف وزارت منابع طبيعی مربوط می‌شود پس از تصويب كميسيون‌های استخدام و دارائی مجلسين با بودجه و دارائی و كاركنان به وزارت منابع طبيعی واگذار نمايد. سپس مؤسسه تحقيقات منابع طبيعی، به منظور تحقيق و مطالعه و تمركز كليه تحقيقات مربوط به منابع‌طبيعی در سال 1348 و صندوق عمران مراتع برای كمك به عمران و اصلاح مراتع و تهيه و تدارك و توزيع علوفه براي تأمين خوراك دام و فراهم آوردن موجبات تلفيق زراعت و دامپروری و تسهيل اسكان تدريجی عشاير و تأمين تسهيلات لازم برای اجرای طرح‌های مرتعداری وابسته به وزارت منابع طبيعی در سال 1349 تشكيل شد.
تشكيل سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور
وزارت منابع طبيعی با اجرای قانون تشكيلات و تعيين وظايف سازمان‌های وزارت كشاورزی و منابع طبيعی در 12/11/1350 منحل گرديد. و اين وزارتخانه به صورت يك سازمان مستقل كه رئيس آن تحت معاونت وزارت كشاورزی و منابع طبيعی قرار داشت شكل گرفت. طبق ماده ٢ قانون انحلال وزارت منابع طبيعی و به منظور انجام وظايف و مقررات مربوط به حفظ، حمايت، احياء، توسعه و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع و اراضی جنگلی و بيشه‌های طبيعی و اراضي مستحدثه ساحلی و حفاظت آبخيزها، سازمانی بنام «سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور» تشكيل گرديد
تشكيلات ستاد سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور پس از بررسی‌های لازم در ارديبهشت ماه سال 1351 و تشكيلات تفصيلی واحدهای خارج از مركز در اسفند ماه سال 1351 به تصويب سازمان امور اداری و استخدامی كشور رسيد. و در سال 1366 عنوان سرجنگلداری كل در استان‌ها به اداره كل منابع طبيعی تغيير يافت
 
الحاق سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور به وزارت جهاد سازندگی
در سال 1369 و بر اساس ماده واحده قانون تفكيك وظايف وزارتخانه‌های كشاورزی و جهاد سازندگی مصوب 11/6/69 كليه امور مربوط به حفظ، احياء، گسترش و بهره‌برداری از منابع طبيعی (جنگل، مرتع، شيلات و آبخيزداری)، كليه امور دام و طيور و عمران روستايی، بهسازی، صنايع روستائی و آبرسانی روستاها بر عهده جهاد سازندگی قرار گرفته و بر اساس تبصره 1 ماده واحده مذكور، موسسات و شركت‌های تابعه و وابسته نيز بر اساس تفكيك وظايف فوق وابسته و تابع وزارتخانه‌های مزبور شدند. بدين ترتيب سازمان جنگل‌ها و مراتع در زير مجموعه وزارت جهاد سازندگی قرار گرفت. اين سازمان دارای شخصيت حقوقی و ذيحسابی مستقل و رئيس سازمان سمت معاونت وزارت جهاد سازندگی را دارا بود.
تشكيل وزارت جهاد كشاورزی تشكيل وزارت جهاد كشاورزی
در سال 1379 وزارتخانه‌های جهاد سازندگی و كشاورزی ادغام و وزارت جهاد كشاورزی را تشكيل دادند. بدين ترتيب رييس سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور سمت معاون وزير جهاد كشاورزی را عهده‌دار شد.
   تشكيل سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداری كشور
  
تشكيل يگان حفاظت
در اجرای ماده 179 قانون برنامه سوم توسعه و موافقت ستاد كل نيروهای مسلح در بهمن 1382، يگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداری كشور از زمستان 1384 تشكيل و آغاز بكار كرد.
چاپ | ارسال به ديگران  |